Παρθενώνας - Το σύμβολο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας

Παρθενώνας – 
Το σύμβολο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας

Δεν θα μπορούσε να μην γίνει ξεχωριστή αναφορά σε αυτό το μοναδικό σύμβολο πολιτισμού, αμέσως μετά από την ανάρτηση για την ιστορία της Ακρόπολης.

Ο Παρθενώνας, λοιπόν, είναι ένα ναός που βρίσκεται στην Ακρόπολη των Αθηνών, την πρωτεύουσα της Ελλάδας. Σύμφωνα με μια έρευνα που πραγματοποίησε το Ελληνικό Υπουργείο Τουρισμού περισσότεροι από 16 χιλιάδες ξένοι τουρίστες, Αμερικανοί στην πλειοψηφία τους, επισκέπτονται καθημερινώς τον Παρθενώνα (Ssengendo, 2022). Ο Παρθενώνας είναι τοποθετημένος στην κορυφή του «Ιερού Βράχου» δεσπόζοντας επιβλητικά, αφού απ’ όποιο σημείο κι αν κοιτάξεις τον βλέπεις  να απεικονίζεται.

Ο Παρθενώνας έχει οικοδομηθεί από τους περίφημους αρχιτέκτονες Ικτίνο και Καλλικράτη, υπό την επίβλεψη του γλύπτη Φειδία κατά το 447 – 438 π.Χ. Στην πολιτική αρχηγία τότε ήταν ο Περικλής, κατά την οποία η Εκκλησία του Δήμου αποφάσισε τη διάθεση ενός ποσού από τα χρήματα του συμμαχικού ταμείου για την επανοικοδήμηση ενός ναού αφιερωμένου στη θεά Αθηνά. Η γενική διακόσμηση του ναού, όμως, χρειάστηκε ακόμα έξι χρόνια για να ολοκληρωθεί πλήρως, δηλαδή το 432 π.Χ. Εκατοντάδες άνθρωποι δούλεψαν και κοπίασαν για το κτίσιμό του, ενώ πολλοί αντίπαλοι του Περικλή δήλωναν την εναντίωσή τους για την άσκοπη δαπάνη χρημάτων με πολύ λίγη υποστήριξη από το αθηναϊκό κοινό.

       Γλύπτης Φειδίας

Ο Παρθενώνας είναι ένα οικοδόμημα κατασκευασμένο από πεντελικό μάρμαρο και ανήκει στον δωρικό ρυθμό, έχοντας όμως και πολλά ιωνικά στοιχεία. Η πρόσοψη του ναού έχει επιλεγεί να είναι στο ανατολικό σημείο του ορίζοντα. Φημίζεται για τις εκλεπτύνσεις που έχει, τις αποκλίσεις δηλαδή από τις γεωμετρικές μορφές και καμπυλότητες. Επιπρόσθετα, ο Παρθενώνας έχει εξωτερικούς κίονες σε δωρικό ρυθμό με ύψος 10.5 μέτρα και διάμετρο 1.91 μέτρα και 16 500 μέλη από μάρμαρο, τα οποία εφαρμόζουν τέλεια το ένα με το άλλο. Ο Παρθενώνας φέρει στην περίμετρό του «πτερά», δηλαδή τέσσερις κιονοστοιχίες, γι’ αυτό χαρακτηρίζεται από πολλούς αρχαιολόγους ως «περίπτερος», καθώς και οκτώ κίονες στις στενές πλευρές του, γεγονός που τον κάνει οκτάστυλο. Στο εξωτερικό πτερό του, ο ναός περιλαμβάνει 46 κίονες.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Παρθενώνας χτίστηκε προς τιμή της θεάς Αθηνάς. Κατά συνέπεια, δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ένα μεγαλοπρεπές άγαλμα της θεάς που να δεσπόζει στον ναό. Ειδικότερα, το χρυσελεφάντινο άγαλμα της θεάς Αθηνάς με ύψος 13 μέτρα, έχει δημιουργηθεί από τον Φειδία. Το άγαλμα απεικονίζει τη θεά να στέκεται όρθια και να κρατά στο ένα χέρι το άγαλμα της θεάς Νίκης και στο άλλο να στηρίζει την ασπίδα της που είναι ακουμπημένη στο πάτωμα και το δόρυ της. Η θεά έχει επιλεγεί να φοράει ένα μακρύ πέπλο και αιγίδα με αναπαράσταση του κεφαλιού της Μέδουσας και στο κεφάλι της να φοράει ένα περίτεχνο κράνος διακοσμημένο με μυθολογικά ζώα. Ακριβώς μπροστά από το άγαλμα, έπρεπε να υπάρχει μια δεξαμενή νερού, η οποία ήταν απαραίτητη για την κατάλληλη υγρασία και τη συντήρηση του ελεφαντόδοντου. Ωστόσο, λόγω της εισβολής των Έρουλων στην Αθήνα το 267 μ.Χ. το άγαλμα καταστράφηκε και αντικαταστάθηκε δεκαετίες μετά από ένα αρκετά μικρότερο.

Το άγαλμα αυτό φυλαγόταν στον εσωτερικό χώρο του ναού που ονομάζεται σηκός. Ο σηκός είναι διαχωρισμένος σε δύο μέρη, το ανατολικό στο οποίο βρίσκεται το άγαλμα και το δυτικό στο οποίο φυλαγόταν ο θησαυρός της θεάς Αθηνάς και τα χρήματα της πόλης που συγκεντρώθηκαν από την Αθηναϊκή συμμαχία.  

Το ανατολικό μέρος έχει έντονα στοιχεία δωρικού ρυθμού και το δυτικό είναι διακοσμημένο με τέσσερις ιωνικούς κίονες. Η στέγη του Παρθενώνα ήταν ξύλινη με επικάλυψη από μαρμάρινα κεραμίδια.  Σήμερα, η οροφή έχει καταστραφεί ολοσχερώς. 

Επιπρόσθετα, η διακόσμηση του ναού θαυμάζεται και φημίζεται για τη λεπτομέρεια και την τέχνη που παρουσιάζει μέχρι και σήμερα. Δεν υπάρχει επιφάνεια που να μπορούσε να διακοσμηθεί ελεύθερη, όλες οι επιφάνειες ήταν διακοσμημένες στην εντέλεια. Υπάρχουν πάρα πολλά έργα τέχνης και σχέδια, συμπεριλαμβανομένων κεφαλιών λιονταριών, ανθέμια, κ.λπ., όμως θα γίνει αναφορά στα σημαντικότερα.  Πιο συγκεκριμένα, στα δύο αετώματα του ναού υπάρχουν γλυπτά με θέμα τη γέννηση της θεάς Αθηνάς και την «έριδα» μεταξύ του Παρθενώνα και της Αθηνάς που, σύμφωνα με την μυθολογία, έγινε για την προστασία της πόλης. Ο διάκοσμος περιλάμβανε ακόμα 92 μετόπες, πάνω στις οποίες υπήρχαν ανάγλυφες αναπαραστάσεις της Γιγαντομαχίας, της άλωσης της Τροίας, της Αμαζονομαχίας και της Κενταυρομαχίας. Ομοίως, υπάρχει και μία ζωοφόρος 162 μέτρων που αναπαριστά ανθρώπινες μορφές  και συγκεκριμένα την Παναθηναϊκή πομπή. 

Η Αθήνα πέρασε από πολλούς κατακτητές και διαφορετικές ιστορικές εποχές, όπου κάθε ένας και κάθε μία άφησε το δικό του/της στίγμα στην ιστορία του Παρθενώνα. Κατά τη Βυζαντινή εποχή ο Παρθενώνας μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία, ενώ κατά τη Φραγκοκρατία έγινε καθολικός ναός. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο Παρθενώνας μετατράπηκε σε τζαμί, καθώς και σε μπαρουταποθήκη. Αυτό είχε τραγική συνέπεια, αφού ένας Ενετός αρχιστράτηγος την περίοδο του Στ’ Ενετοτουρκικού πολέμου την πυρπόλησε, συνεπώς μεγάλο μέρος του ναού καταστράφηκε, μετατρέποντάς τον σε ανοικτό ερείπιο. Γενικότερα, κατά την Τουρκοκρατία η Ακρόπολη έπαθε τις περισσότερες καταστροφές.

Σε αυτό συμπεριλαμβάνεται και η Τουρκοκρατία που συνοδεύεται από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Τόσο οι Έλληνες όσο και οι Τούρκοι πολιορκούσαν έντονα την Ακρόπολη, γεγονός που δημιούργησε πολλές ζημιές στον Παρθενώνα.

Συμπληρωματικά, μεγάλη ευθύνη για τις ζημιές που έχει υποστεί ο ναός φέρει και ο λόρδος Έλγιν από την Σκωτία κατά το 1801-1812. Πιο αναλυτικά, ο συγκεκριμένος λόρδος αγόρασε από τους Τούρκους σημαντικά τμήματα του Παρθενώνα, όπως μετόπες, αετώματα και μία Καρυάτιδα. Όλα αυτά τα μετέφερε μαζί του στην Αγγλία. Σήμερα φυλάγονται στο Βρετανικό Μουσείο. Γενικότερα, ο Παρθενώνας υπέστη και σοβαρές βλάβες από φυσικά αίτια ή από ανθρώπινες επεμβάσεις.

Είναι ευλογοφανές πως ο Παρθενώνας ήταν, είναι και θα είναι ένα μνημείο τεράστιας σημασίας και πλούσιας ιστορίας. Ο Παρθενώνας ανήκει στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO από το 1987 και επιπλέον αποτελεί το σύμβολό της. Είναι ένας εμβληματικός ναός που αναδεικνύει τη δημοκρατία και τον Ελληνικό πολιτισμό και οφείλουμε να γνωρίζουμε την ιστορία του και να τον διαφυλάσσουμε. 

Βιβλιογραφία

Acropolis Museum. (n.d.). Museum History. https://www.theacropolismuseum.gr/en

Gavras, C. [CostGavras1]. (2009, August 5). Parthenon by Costa-Gavras [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=aGitmYl6U90

 

Ssengendo, J. (2022). Acropolis Receives Record 16.000 Visitors Daily. Greek Reporter. https://greekreporter.com/2022/08/09/acropolis-record-visitors-daily/

 

Ναλμπαντή, Ε.Σ. (2014). Η ιστορία του Παρθενώνα [pdf]. Φωτόδεντρο. http://photodentro.edu.gr/ugc/retrieve/1001/istoria%20tou%20Parthenwna.pdf

 

Παπαθανασίου, Γ. (χ.χ.). Ελληνικός Πολιτισμός – Παρθενώνας. Ιστορικά Στοιχεία. Ελληνικός Πολιτισμός. http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/parthenonas/Parthenonas.0.htm

 

Πιπεράρη, Α. (2002).  Ο Παρθενώνας. Η Ακρόπολη των Αθηνών: «Ο Χρυσός Αιώνας του Περικλή». http://dim-galat.pel.sch.gr/projects/akropolis/akr_03parthenonas.htm

 

Τσαλκάνης, Δ. (χ.χ.). Ο Παρθενώνας. AncientAthens3d. https://ancientathens3d.com/el/parthenon/

 

Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Μουσείο Ακρόπολης, Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης, Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης & Ηλεκτρονικού Περιεχομένου. (χ.χ.). Η ζωοφόρος του Παρθενώνα. https://www.parthenonfrieze.gr/parthenonas/